January 29, 2006
THE ILOCOS TIMES - Fil-Hawaii Centennial


PARADISE PAGE
Amado I. Yoro

Nainaw ken naipasngay ti maysa a henio a Filipino iti baro a henerasion sabali a siglo iti Paraiso
(Part I)

Ti Nangayed ken naseggaan a Pananglukat ti parambak

Diak pay naibus ti kapek a ginatangko iti fast food iti karenderia iti sango ti Hawaii Convention Center a nangidissaagan ni Gloria, ti asawak, dayta nga agsapa ti Disiembre 10, 2005 iti Hawaii Convention Center iti nagsulian ti Kalakaua, Kapiolani Blvd ken Atkinson Drive iti Honolulu, Hawaii,idi payapayannak ni Jake Manegdeg, ti maikadua a pangulo ti Filipino Centennial Celebration Commission nga adda iti arsadanan ti higante a pasdek a pakaangayan ti nabayag a nasegseggaan a panaglukat ti selebrasion ti sentenario.

Inseniasna a tulonganmi ni Elias Beniga, pangulo ti Komision a mangala kadagiti kinarton a flyers, ken dadduma a publicity ken marketing signs nga adda iti uneg ti kotsena ken iti uneg ti trunk. Innalami dagitoy nga impan iti pakaangayan ti grand opening.

Opisial a naluktan ti agmakatawen a selebrasion iti maikasangasut a tawen dagiti Filipino iti Estado Hawaii babaen dagiti immuna a sangapulo ket lima nga Ilokano ken bin-ig a lallaki tapno umayda makigasanggasat iti pannakitegged iti Hawaii.

Kalpasan ti adu a bulan ken assideg a miting ti komision ken dagiti nadumaduma a sub-committee tapno kapkapnekan a maisagana ti parambak.

Ita nga aldaw ti maysa kadagiti kangayedan a maris ti biag ni Filipino, nataengan, agtutubo, local wenno imigrante.

Nabayag nga inur-urayda ti pannakalukat ti selebrasion ti maikasangagasut a tawen – umuna a panagsanglad dagiti kinse a kadaraan, Ilokano, bin-ig a lallaki.

Adu a tao ti timmalantan kas mangipakita iti kinapateg daytoy nga aldaw. Napno ti kaipapanan. Napno ti pakasaritaan dayta a panangusat ti dana nga inted ti umuna a gundaway iti panawen a panagtakuat ken pannakigasanggasat iti ganggannaet a daga. Patienda a mapasamak la daytoy iti maminsan iti las-ud ti maysa a siglo.

Maysa a makapasegga wenno makapaseggar [chicken skin] a paset ti pabuya ti makuna a pannakaulit a mailadawan [re-enactment] daydi damo a panagbaniaga dagitoy 15 nga Ilokano a naglugan iti SS Doric. Balonda ti sumagmamano a pagan-anay a pakitrabaho. Awan sanikuada no di la ti tured, takiag ken gurongda. Balonda ti galad, ti ugali ken kannawidanda kas Ilokano. Tampong ti awitda a nagyanan ti kadawyan a lupot. Daydi damo a panagdaliasat iti taaw. Daydi nawatiwat a panangsegga iti isasanglad iti ti pantalan iti Honolulu. Kalpasanna, naitarusda iti Ola’a Plantation iti Big Island.

Paset ti programa ti Musical prelude babaen it Royal Hawaiian Band, parade of colors ti Knights of Rizal nga ipanguluan ni Commander Serafin Jun Colmenares. Nakanta ti nailian a kanta ti America, Filipinas ken ti Hawaii Pono’i ti Hawaii.

Naukag ken nabiag manen daydi a panagbiahe ken nga isasanglad ti Disiembre 20, 1906 uray no adda idi panagkedked-rikna ken nalag-an a panagduadua. Nailadawan ti makuna a Tableau a sinukisok, sinurat ken indirihe ni JP Orias, ket ni Ray Rausa ti choreographer, idinto a ni Tim Llena ti slide projectionist.

Marciano Bello, 28; Mauricio Cortez, 21; Celestino Cortez, 19; Emiliano Dasulla, 26, naawasaan; Martin De Jesus, 22; Julian Galmen, 20; Simplicio Gironella, 56, naasawaan ken naikkan ti gundaway a nagpasiar kadagiti nadumaduma a plantasion ti unas ken isu ti nagsubli iti Luzon nga imbaon ti kompania nga agtakder ken agsao iti pudno a kondision ti pannakitrabaho iti plantasion ti unas;

Mariano Gironella, 23; Vicente Gironella, 19; Francisco Gironella, 18 interpreter ti English; Antonio Gironella, 14, kaubingan; Apolonio Ramos, 26; Filomeno Rebollido, 30; Prudencio Sagun, 28, naasawaan; Cecilio Sagun, 27, naasawaan;

Dagiti nangbiag kadagitoy a lallaki: Jun Bermisa – sakada Martin De Jesus; Lito Cristobal – sakada Mauricio Cortez; Bien Pascua – sakada Mariano Gironella; Ernie Pascua –sakada Cecilio Sagun; Domingo Pascual – sakada Julian Galmen; Jess Quemado – sakada Simpliciano Gironella; Adolfo Raras – sakada Apolonio Ramos; Mar Ugale – sakada Celestino Cortez; Boni Manuel – sakada Prudencio Sagun; Chris Mellona – sakada Marciano Bello; Jasen Dela Cuadra – sakada Emiliano Dasulla; Allan Garcia –sakada Antonio Gironella; Michael Javines – sakada Francisco Gironella; Joel Sabugo – sakada Vicente Gironella; Julius Soria –sakada Filomeno Rebollido.

Imbagian ni Roland Pascua ti maysa a luna wenno agaywan kadagiti trabahador, idinto a maysa a doktor ti akem ni Leo Delgado.

Kinuna ni Ernie Pascua a nangbiag ken ni Cecilio Sagun, “kasla pudno a nagluganak met iti SS Doric, linasatmi met ti taaw, nariknak met dagiti dalluyon, ti ulaw ken pannakadayyeg iti garaw ti danum ti taaw. Ket naglaok iti segga iti isasanglad, ken siddaaw iti pannakakita ken pannakabaddek ti baro ken ganggannaet a daga. Pakaidayawak ti pannakairamanko iti portrayal of the first arrival of the first Filipinos.”

Ni Boni Manuel ti nangipapel iti Prudencio Sagun a kabsat ni Cecilio Sagun, agpada a naasawaan.

Kinuna ni Domingo Pascual [Julian Galmen] a kasla met naisubli ti napalabas a 100 a tawen gapu iti panagakemna. Ni Jess Quemado [Simpliciano Gironella] ti nagkuna a kasla sinubliantayo ti biag ken rigat ti panagbiahe ken pannakigasanggasat dagiti immuna a sakada. Agyamanak iti pannakairamanko iti pabuya.

Adu pay dagiti dagiti volunteers a pakairamanan da: Eddie Aguinaldo, Rossi Patton, Andrea Baptista, Norlita Yere, Jordan Segundo.

Kameng ti FilCom Himing At Indak dagitoy: Esmenia Apostol, Betty Avery, Jun Bermisa, Cely Cristobal, Lito Cristobal, Emelyn Damo, Elisa DeGuzman, Leo Delgado, Angie Duque, Clara Espino, Aimee Guillermo, Renante Navarro, Correa Noble, Teresita Orden, Bien Pascua, Ernie Pascua, Roland Pascua, Edith Pascua, Domingo Pascual, Nidia Pascua, Vesy Pascual, Jess Quemado, Tess Quemado, Adolfo Raras, Aurea Tabios, Libby Trinidad, Arlene Uchima, Mar Ugale, Cris Ugale, Shaynalynn Christmann, Darielyn Noble, Bethany Rios, Cera Rios, Kevin Trinidad, Ray Rausa, choreographer.

UHM Ilokano Language Program Students ken instructor: Jasen Dela Cuadra, Allan Garcia, Michael Javines, Chris Mellona, Joel Rabago, Tanya Tarampi, Amy Trilles, Julius Soria ken Prescy Espiritu, instructor.

Dagiti Silangan Singers: Irene Nacar, Virgie Damaso, Dan Ponce, Rosie Rodriguez, Patsy Dudoit, Felix Secretaria, Pete maturan, Cristeta Ponce, Rose Sato, Joel Pabo, Arlie Tagayuna, Mina Verano, Melba Mariano, Ed Vergara, Naty Burtado, Doreen Dela Pena, Mary Ann Galoran, Lucina Areal, Adelina Lutao, Michelle Tomas, Faye Castillo, Ruth Imperial Pfieffer, director.

Ken dagiti kameng ti St. Joseph Tagalog Choir: Alejandra Aligo, Annie Peralta, Cora Legaspi, Editha Paulino, Evita Carlos, Faye Guzman, Liwayway Broas, Luisa Magtoto, Myrna Lactaoen, Nessie Quindara, Angel Legaspi, Eddie Villanueva, George Guzman, Nick Magtoto, Rodolfo Arigo, Romy Broas, Roy Quindara, Nikko Magtoto, Organist.

Awit ng Sakada ni Angel Pena, Silangan Singers ken St Joseph Tagalog Choir; Daniw a tagalog “Huwag Naman” ni Ruth Mabanglo; Panangikararag ti inakem ni Fr. Joven “Jojo” Junio;

Nabara a kablaaw ti impasarabo ni Elias Beniga, pangulo ti Komision, ti tallaong, ken isu ti nangibagi kadagiti dadduma a komisionado a pakairamanan da Jake Manegdeg, bise; Ben Saguibo, tesorero ken pangulo ti finance; Anacleto Alcantra, kameng ti finance, Eddie Agas, Sr., Cornelia Anguay,Dr. Belinda Aquino, Ret. Judge Artemio Baxa, Leticia Castillo, Dr. Serafin Colmenares, Leo Gozar, Dr. Raymund Liongson, Oscar Portugal, Homer Rabara, Amado I. Yoro

Dagitoy dagiti 15 a tao a nagkaykaysa a nangiplano, nangisagana ken nangiwardas iti pannakaisagana daytoy, babaen iti suporta ti komunidad nanipud pay idi 2002 a panangdutok kadakuada ni Gobernador Benjamin J. Cayetano, anak met ti maysa a sakada manipud iti Urdaneta, Pangasinan, ken babaen ti HR 1942 wenno iti Akta 159 a nangted ti autoridad dagitoy nga agtignay kas maysa a grupo a maawagan iti Filipino Centennial Celebration Commission.

Act 159: Establishing a commission to celebrate the one hundredth anniversary of the arrival of Filipinos to Hawaii.

The Commission shall:

1. Prepare an overall program to celebrate the centennial anniversary of the arrival of the Filipino people in Hawaii, their significant contributions to the development of this State and their culture and heritage;

2. Identify a non-profit organization that will be responsible for any moneys received or expended for the centennial anniversary celebration, and

3. Develop, plan, and coordinate the various program activities that are to be scheduled throughout the year of the celebration and shall encourage the participation of all segments of the Filipino community in fulfilling its responsibilities, the commission shall consult, cooperate with, and seek advice from Filipino organizations and agencies

Governor Linda Lingle, Honorary Chair Centennial Committee; Mayor Mufi Hannemann, Honorary Chair, Advisory Committee; Kameng iti Advisory Committee: Felipe P. Abinsay, Jr. [Legislature]; Romy Cachola [Honolulu City Council]; Ed Case [US Congress]; Benjamin Cayetano [Retired Governor]; Meredith Ching [Alexander & Baldwin]; Robin Campaniano [AIG Hawaii]; Walter A. Dods, Jr. [BancWest Corp]; Daniel Inouye [US Congress]; Tim Johns [Damons Estate]; Manuel C. Menendez.

Maipalagip a daytoy a tignay wenno pampanunot ket nain-inaw ken nabukel sakbay ti 2000, a limmasat pay kadagiti resolusion iti kombension iti OFCC ken UFCH.

Dakkel ti akem ni Rep. Jun Abinsay, i-Vigan, Ilocos Sur, iti pannakaibuangay daytoy iti Legislatura iti Hawaii a kaduana dagiti padana a Filipino kas kada Senator Ron Menor iti Senado, Rep. Michael Magaoay, Ben Cabreros, ken dadduma pay kadaraan man ken saan.

(Malagip a babaen iti resolusion #2001-12 nga indatag toy nagsurat iti kombension babaen iti nagtitinnulongan ti komite, inaprobaran ti OFCC 2001 annual convention – suportado ti OFCC, UFCH itoy a banag)

Sakbayna, adda OFCC Sakada Centennial Celebration 2006 Ad Hoc Committee 2000 a buklen da: Amado I. Yoro, chairman, Zach Labez, co-chairman, Franklin ken Angie Borromeo, Engr Lino Visaya, Esther Visaya, Eddie Agas, Sr. Jake Manegdeg, Rep Abinsay, dagitoy sumaganad ket:

“Kayatmi a makita ti estatua ni Sakada iti sakupen ti pasdek ti FilComCenter wenno ania a lugar;”

“Kayatmi a makita nga adda pakalaglagipan dagitoy a sakada a mabalin a maimula a kayo kas simbolo iti kinakired, kinaandurda iti tay-ak iti panggedan;”

“Posible met koma a mapasamak a mainaganan ti/dagiti dadduma a kalsada iti siudad kangrunaanna iti asideg ti FilComCenter, iti State Capitol, iti Kalihi, iti Olaa Big Island;”

“Libro a naglaon iti pakasaritaan dagiti immuna a Sakada;” “Mapili koma iti 100 Outstanding Sakada, kdpy. Naaramid dagiti proklamasion manipud iti pannakabagi ti Filipinas Joseph “Ace” Durano, Secretary of Tourism, Governor Linda Lingle, Big Island Mayor Harry Kim, Maui Mayor Alan Arakawa, Kauai Mayor Bryan Baptiste, Honolulu Mayor Mufi Hannemann

[Malaksid iti publicity ti sakupmi a komite, dakami ken ni Dr. Raymund Liongson, Co-Chair iti Publicity ken isu pay ti Chairman ti Commemorative Book, a timmulong iti stage ken props, ken dakami ti nangyallatiw kadagiti unas manipud iti Hawaii Convention Center a maipan iti Hilton Hawaii Village Hotel a pakaangayan ti Commemorative Dinner,. Agkatkatawakami ngarud kadagiti kakadua nga agbagkat iti props aglalo ket adda unas, kunkunak a yangyangaw, unas ti binagbagkatko idiay bariomi, unas pay ti sinangpetak a trabaho iti plantasion iti Hawaii, unas pay la ti bagkabagkatek manen kadagiti props.]

Inantedaran dagiti nangato a turayen. Immay met ti pannakabagi dagiti media, telibision, radio, ket ti kangrunaan a nangsakup iti panagiwaragawag ket ti KNDI a kukua ni Leona Jona babaen da Tony Sagayadoro, Flor Martinez, iti Publicity Committee a yan toy nagsurat.

click here to Part 2

| Back To Top |

Copyright 2006 Ilocos Times. All rights reserved.
CENTENNIAL ARTICLES

EVENTS SCHEDULE

Centennial Homepage

Nainaw ken naipasngay ti maysa a henio a Filipino iti baro a henerasion sabali a siglo iti Paraiso

Macario Pascual - The son of a Sakada brings Hawaii's sugarcane plantation days vividly back to life

Saludo para kadagiti immuna a Sakada itoy a selebrasion ti sentenario

Lugayantayo dagiti Appo a Sakada ken Saringit ti Kaputotan para iti sabali a siglo